مىشود كه در اروپا تشكيل شده بود . در اينجا ما شاهد حركت هون‌ها از طريق قفقاز « 1 » هستيم . گاه آلبانها در مبارزه با ايران از هونها كمك مىخواستند و گاهى نيز ايرانيان به يارى هونها ، شورش آلبانها را سركوب مىكردند . براى جلوگيرى از هجوم اقوام شمالى سعى مىشد تا سدّى مانع در اين سرزمين و بويژه در محل گذرگاه در بند احداث گردد . اين سد دورترين نقطه از مناطق تابع ايران بود . آگاهيهايى وجود دارد مبنى بر اين كه نخستين استحكامات به فرمان يزدگرد دوم شاه ايران در سالهاى 438 - 475 ميلادى ساخته شد . متعاقب آن اخبار متأخرى از گوند Gevond ارمنى در دست داريم مبنى بر اين كه استحكامات مزبور توسط استادان رومى بنا گرديد . از قرار معلوم كتيبه‌اى به نام ماركيانوس ( مرقيون ) امپراتور بيزانس در سالهاى 450 - 475 ميلادى تدارك شده بود . كتيبه بر جاى نمانده است ، ولى اگر اين روايت درست باشد ، در آن صورت بناى استحكامات كرانهء درياى خزر به سالهاى آخر سلطنت يزدگرد دوم بازمىگردد . اين دوره‌اى است كه در همه جا براى مقابله با هجوم اقوام وحشى به ساختن چنين ديوارهايى مبادرت مىشد . به عنوان نمونه مىتوان از ديوار مشهور چين و ديوارهاى ديگرى كه در امپراتورى روم شرقى بنا شده بود ، ياد كرد . چنان كه مىدانيد روميان با چنين ديوارى از انگلستان در برابر هجوم شوتلنديها دفاع كردند . ديوارهاى ديگرى نيز در سدهء پنجم از هيركان به سوى شمال ساخته شد ، ولى اين ديوارها همانند ديوار دربند سنگى نبودند ، بلكه آجرى بودند و آثار آن هم تاكنون باقى است . بعدها تركان مهاجمى كه از سوى شمال آمده بودند بر اين ديوار دست يافتند و ايرانيان ناگزير خط مقدم استحكامات خود را رها كردند و به سمت غرب ، بين استرآباد و مازندران عقب نشستند . در سدهء قرن ششم ميلادى در اينجا ديوارى ساخته شد كه هنوز آثار آن بر جا مانده است . دانسته‌ايم كه اين ديوارها چندين بار به دست اقوام مهاجم شمال افتادند و بازسازى شدند . اين وقايع در عهد ايران ساسانى و سپس عربها روى داده‌اند . حال به استحكامات دربند مىپردازيم . اين استحكامات كه در قرن پنجم ميلادى به منظور جلوگيرى از هجوم هون‌ها ساخته شد چند بار دست به دست گشت .

--> ( 1 ) . از سمت روسها « قفقاز » به آن قسمتى اطلاق مىشود كه از سمت ايران به آن « ماوراء قفقاز » گفته مىشود . م .